Bursa’nın kadim ilçelerinden Yenişehir’de geçtiğimiz Cuma günü 379 yıl önce 1645’de Osmanlının Sadrazamlarından Yenişehirli Hüseyin Paşa tarafından yaptırılan hamam on yılın ardından tekrardan hizmete açıldı.
Sonrası;
Vakıflar ve Yenişehir Belediyesinin ortaklaşa çalışması ile on yılın ardından tekrardan hizmete açılması tarihi binanın daha uzun süre ayakta kalması için çok önemli ama asıl önemli gerçek Yenişehir gibi bir ilçede hamamın olmamasıydı, neyse ki şimdi bir tane var.
Oysa geçmişte ilçe merkezinde ve köylerde hamamlar vardı öğrendiğim kadarıyla hepsi kapatılmış, oysa Yenişehir Bursa’nın en eski hamamlarına sahip bir yerleşim yeridir, örneğin Marmaracık köyünün (Tekfurluk- M.Ö 600) eski yerleşim bölgesinde çarşı ve hamam kalıntıları halen durmaktadır.
Göçebe kültürlerinde şahsi temizlik malum “Akan su kir tutmaz” sözünden ibarettir, Türklerin göçerlikten yerleşik hayata geçmesi ile Doğu Anadolu’da Ermenilerden, Batı Anadolu’da Rum (Yunan) ve Doğu Avrupa’da Roma hamam kültürlerine sahip çıkmış daha ileriye götürmüşlerdir.
Yenişehir’in Rum ve Osmanlı döneminden kalan yerleşim yerlerinin çoğunda Roma mimarisine ait küçük hamamlar mevcuttur ama çoğu yıkılmış kalıntıları ise Balkan göçlerinin evlerinin temellerini oluşturmuştur.
Hamam şüphesiz insanın vücut kirini alır ama ruhunu temizlemez, ruh temizliği başkadır. Fakat bir yerleşim bölgesinde temizlik önce kişinin bedeni ile başlar o yüzden hamam olan yerde temizlik ve kültür var demektir.
Çocukluğumun geçtiği Yenişehir’de çarşı hamamı ilçenin önemli sosyal ve kültür merkeziydi, geleneklerimize göre gelin, damat ve asker hamamı günleri yapılırdı, aileler hamamda buluşur şahsi temizlik üzerine kurulmuş birlik beraberlik yeri geldiğinde sazla sözle güncel hayatın içine dâhil edilirdi.
Günümüz dijital çağ, geleneklerin birlik beraberliğin veya kültürlerin hiçbir önemi yok çünkü internet kültürü insanları yalnızlaştırıyor. Tabi hamam açılışı birçok kişiye göre tuhaf olabilir ama asıl gerçek o 379 yıllık tarihi binanın halen temizlik konusunda ayakta tutulması.
Hamamın açılışına Yenişehir’in duayen gazeteci Ali Bilgiç ile birlikte katıldık sonrasında Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel’de eşlik etti. Hamam açılışından günler önce Yenişehir Belediyesi hamamın yeniden restoresi konusunda kısa bir tanıtma videosu yayınlaşmıştı Ali Bilgiç o tanıtım videosunun ana karakteri olmuştu ve o video sosyal medyada oldukça ilgi çekmişti.
Hamam açılışı yapıldı malum fotoğraf çektirme yarışı yaşanırken Ali amcaya (Ali Bilgiç) “Buranın sosyal medyada tanıtımında senin Yenişehir’in hafızası konusunda oldukça büyük katkın oldu asıl fotoğrafı çekilecek varsa sensin gel birlikte olması gereken yerde duralım” dedim. Ali Bilgiç ile birlikte hamama girdik tabi terledik ama 379 yıllık bir tarihi eserin yeniden kullanımına açılmasının mutluluğu bambaşkaydı, bu mutluluğumuza Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel özel olarak eşlik etti.
Mesele bir hamam açılışı olmamalıydı ama küçük yerlerde siyaset veya gündem hep farklı değerlendirilir ama Yenişehir ilçesi hem Ertuğrul (Bilecik) hem Hüdavendigar (Bursa) vilayetlerinin Türkleşmesinde en önemli merkez adeta köprü konumunda.
Hemen not düşelim şehir merkezinin en eski hamamı bu gün Gökgöz Meydanı olarak bilinen yerdedir, geçmişte o meydanın kuzeyinde bir dere bulunuyordu ve yine bu gün eski tarihi Yenişehir Belediye binası o derenin üzerindedir neden biliyoruz Osmanlı minyatürlerinden.
Fakat Yenişehir’in yazılı Osmanlının dönem kayıtları var mı derseniz?
Evet, var nerede?
Atina Milli Devlet arşivi ve Vatikan’da.
Aslen İznik doğumlu o dönemin Prusa (Bursa) Hâkimi ve tarihçi George Pachymeres’in 25 yıl tuttuğu günlüklerde Zisimos (Neapolis) olarak adlandırdığı yer bu gün Yenişehir ilçesidir, ilçenin Türk Kayı Boyuna geçişi ayrıntılı olarak anlatılmış olup kayıtların sadece yüzde beşi açılmıştır onlarda yayımlanmamıştır.
Osmanlının ilk dönemlerini yazan hukukçu ve tarihçi İznikli George Pachymeres
Anlamak isteyene tabi geçtiğimiz Cuma günü biz sadece bir hamamı yeniden açmadık, örneğin bir önce ki yazımda hamamı yaptıran Yenişehirli Hüseyin Paşanın gerçek hayatı ilk defa bu kadar detaylı ortaya çıktı, kim bilir araştırılırsa Osmanlının ilk başkenti tartışmaları biter Yenişehir derin tarihte yerini alır.
Ne dersiniz?
