Yenişehir 30 Ağustos 1885 ll. Abdülhamid’in fermanı ile Bursa Vilayetinin Ertuğrul Sancağına bağlanmıştır. 5 Temmuz 1904 yılında Yenişehir’in yeniden Bursa’ya bağlanma kararı alınmış fakat 8 Mayıs 1905 tarihinde karar geri alınmıştır.
Yenişehir’de 1908 ve 1910 yılları arasında Kaymakam görevini vekâleten Maiyet memuru (Stajyer Kaymakam) Yusuf Abbas Bey yapmıştır, daha sonraları Bursa’nın farklı ilçelerinde asaleten Kaymakam olarak görev yapmıştır.
Yenişehir Belediye Başkanlığına dönemin padişahı ll. Abdülhamid tarafından Ethem Paşanın getirildiği görülüyor ama ne kadar görev yaptı şimdilik bilinmiyor. Ethem Paşanın Eskişehir’de İstiklal Mahkemesinde yargılandığı biliniyor, orada belki ifadelerinde olabilir.
Yine aynı dönemde Kaza ve belediye meclisinde gayrı Müslümlerinde olduğu görülmektedir. 1908 yılında Yenişehir’de Ticaret ve Ziraat ve Sanayi Odasının da olduğu görülüyor. Oysa şuan kurumların kuruluş tarihlerine baktığımızda çok farklılıklar.
1908 Yenişehir protokolü;
Kaymakam Vekili: Maiyet Memurlarından Yusuf Abbas Bey
Kazâ İdâre Meclisi
(Kaza idare meclisi, mülkiye, maliye, zaptiye, tahsilliye, nafia tapu ve ziraat dair işlerin yürütülmesinden sorumlu meclis).
Reis: Kaymakam Vekili Yusuf Abbas Bey
Tabiî Üyeler: Nâib Hasan Tevfik Efendi, Müftü İbrahim Edhem Efendi, Mâl Müdürü Ali Sırrı Efendi, Tahrîrat Kâtibi Abdurrahman Nafiz Efendi
Seçilmiş Üyeler: Osman Nuri Efendi, Hüseyin Ağa, Yoakim Ağa, Kalos Efendi
Mahkeme-i Bidâyet
(1879 tarihli Teşkilât-ı Mehakim Kanunu’na göre kaza, sancak ve vilâyet merkezlerinde kurulan ve Osmanlı yargı sisteminin ilk derecesini oluşturan mahkeme).
Reis: Nâib Efendi
Üyeler: Hacı Ahmed Efendi, Başkâtip Mehmed Kadri Efendi, Sofron Efendi, Müstantik Muvani (Sorgu Hakimi) Sadık Efendi
Nâfia Komisyonu
Nafia; Bayındırlık ve imar işleri.
Reis: Kaymakam Vekili Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Meclis İdâre Azasından Osman Nuri Efendi, Hüseyin Ağa, Zirâat Bank Muhasebe Kâtibi Rıza Efendi, Nüfus Memuru Halil Efendi, Kâtib Tarık Efendi, Kâtib İsmail Efendi
Tedarik-i Vesait-i Nakliye-i Askeriyye Komisyonu
Reis: Kaymakam Vekili Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Meclis İdâre Azasından Osman Nuri Efendi, Hacı Hasan Ağa,
Ali Efendi
Tahsîlât Komisyonu
Reis: Mâl Müdürü Ali Sıtkı Efendi
Üyeler: Meclis İdâre Azasından Osman Nuri Efendi, Yüzbaşı Reşid Efendi, Ali Ağa
Vergi Komisyonu
Reis: Mâl Müdürü Ali Sıtkı Efendi
Üyeler: İbrahim Efendi, Ali Ağa, Ahmed Ağa, Agob Efendi
İstatistik Komisyonu
Reis: Kaymakam Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Mahkeme Başkâtibi Kadri Efendi, Tahrîrat Kâtibi Nafiz Efendi, Vergi Kâtibi Ahmed Efendi, Tapu Kâtibi Fuad Efendi
Muhâcirin Komisyonu
Reis: Kaymakam Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Tahrîrat Kâtibi Nafiz Efendi, Osman Nuri Efendi, Hacı Mustafa Efendi, Ali Ağa
Maârif ve Vakıf Komisyonu
Reis: Kaymakam Vekili Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Nâib Efendi, Müderris Hacı Abdurrahman Efendi, Edhem Paşa, Mekteb-i Rüşdiye Muallim-i Evveli Abdüsselam Efendi, Müderris Hacı Mahmud Efendi, Hacı Ahmed Efendi, Mehmed Sıdkı Efendi, Hüseyin Ağa, Kâtib Mustafa Efendi
Mekteb-i Rüşdiye ve İbtidai Muallimleri
Rüşdiye Muallim-i Evveli Abdüsselam Ragıb Efendi, Rüşdiye Muallim-i Sânîsi Hüseyin Efendi, Hat Muallimi Mehmed Yasin Efendi, Şemekizade İbtidai Mektebi Muallimi Hafız Mehmed Fahri Efendi, Sinan Paşa İbtidai Muallimi Ahmed Efendi, Çırakzade İbtidai Muallimi İbrahim Edhem Efendi, Gaiberenler İbtidai Muallimi Hafız Ahmed Efendi
Mâl Kalemi
Mâl Müdürü Ali Sırrı Efendi, Muavini Ahmed Cevdet Efendi, Refiki Mehmed Efendi
Nüfus İdaresi
Memur Halil Hilmi Efendi, Başkâtib Ali Galib Efendi, Kâtib-i Sânî Hamdi Efendi
Belediye Dâiresi
Reis: Edhem Paşa (Ethem Paşa)
Üyeler: Hüseyin Ağa, Hacı Hüseyin Ağa, Ali Ağa, Hacı Mustafa Efendi, Şemaki Ahmed Ağa, Kalos Efendi, Kâtip ve Sandık Emini Mehmed Emin Efendi
Zirâat Bank Şubesi
Reis: Hacı Nazif Efendi
Üyeler: Emin Efendi, Muhasebe Kâtibi Rıza Efendi, Hüseyin Ağa, Refiki Osman Nuri Efendi, Tarik Kâtibi İsmail Efendi, Tahsildar Mahmud Efendi
Ticaret ve Zirâat ve Sanayi Odası
Reis: Kaymakam Vekili Yusuf Abbas Bey
Üyeler: Edhem Paşa (Belediye Reisi), Emin Efendi, Hacı Nazif Efendi, Hacı İsmail
Efendi, Hüseyin Ağa, Hosib Efendi, Kâtib Abdurrahman Nafiz Efendi
Telgraf ve Posta İdâresi
Telgraf ve Posta Müdürü Said Hulusi Efendi, Telgraf Çavuşu Rıfat ve Osman Ağalar, Muvassıl-ı Muharrerat Süleyman Ağa
Memûrin-i Müteferrika Heyeti
Mahkeme-i Şer’iyye Kâtibi Veliyiddin Efendi, Tapu Kâtibi Fuad Efendi, Tahrîrat Kâtibi Refiki Ali Rıza Efendi, Tapu Yoklama Kâtibi İsmail Efendi, Zâbıta Memuru Mülazım-ı Evvel Mustafa Efendi, Tahsîlât Müfettişi Şadi Efendi, Reji Memuru Rüşdü Efendi, Sandık Emini Hakkı Efendi, Polis Memuru Mehmed Rıfat Efendi, Orman Ondalık Memuru Mustafa Remzi
Efendi, Tapu Tahsildarı Ali Rıza Efendi.
Duyûn-ı Umûmiye İdâresi
Memur Mustafa Hulusi Efendi, Kâtib ve Sandık Emini Hüseyin Efendi, Müzayede Kâtibi Mustafa Efendi, Hassa Ordu-yı Hümâyun Redif Birinci Alayının İkinci Gemlik
Taburuna Mensup Zâbitan İkinci Bölük Yüzbaşısı Reşid Efendi, Üçüncü Bölük Yüzbaşısı Yusuf Ağa, İkinci Bölük Mülazım-ı Evveli Necmeddin Efendi, Üçüncü Bölük
Mülazım-ı Evveli Halil Efendi, Üçüncü Bölük Mülazım-ı Sânîsi Suad Efendi.
Kaynak; Ertuğrul Sancağı (Bilecik) Vilayet arşivi.
