642 yılında Nihavend savaşıyla birlikte Sasani ordularını yenilgiye uğratan Müslüman Araplar, son Sasani hükümdarı 3.Yezdigirt’in 651’de ölmesiyle birlikte İran’ın fethini tamamladılar. O günden bu güne kadarki süreçte İran İslam’ı kabul eden bir ülkedir. Müslümanlığı benimseyen İran’ın belli bir dönem sonra etnik yapısı oynamaya başlamıştır. Bu oynamalar ise 1908 yılında İran’da bulunan petrol yataklarıyla gerçekleşmiştir. Petrol yataklarının keşfedilmesiyle birlikte Amerika başta olmak üzere birçok emperyalist devlet İran’ın içine sızmaya ve ülkedeki petrolü sömürmeye çalışmıştır. Bu çalışmalar sonucu İran’a daha fazla müdahalesi bulunan emperyalist devletler, kültürel ve sosyoekonomik olarak ülkenin yapısını değiştirmiştir. 1908 yılından sonra iktidara gelen birçok hükümet Amerika ve diğer sömürgeci ülkelerle içli dışlı olmuştur. Bu yakınlaşmayla birlikte o zamanki hükümetler ceplerini parayla doldurmuş ve emperyalist devletlerin uşağı olma yolunda emin adımlarla ilerleme kaydetmiştir. Ülkede birçok fabrikalar kurulmuş maden çıkarma işlemleri gerçekleştirilmiştir. Bu sayede emperyalist devletler İran üzerindeki içişlerine daha fazla müdahaleleri olmuştur. İran fırsatçılarla dolmuş zengin daha zengin, fakir daha fakir hale getirilmiştir. Petrol rezervlerinin bulunmasından sonraki en büyük değişim ise kültürel değişim olmuştur. İran’daki giyiniş tarzı, düşünce ve fikir anlayışları Avrupalılara benzemiştir. Bir Ortadoğu ülkesi olan İran ansızın Avrupa ülkesi olma durumuna gelmiştir. Petrolün bulunmasından sonra emperyalist devletlerin İran’da söz sahibi olmasıyla birlikte, değişen kültürel ve ekonomik yapıyı yanlış bulan ve buna son verilmesi gerektiğine inanan oluşumlar kurulmuştur. Birçok protestolar baş göstermiştir. Askeriyenin tarafsızlığını ilan etmesi üzerine de 1978 yılında ‘İran İslam Devrimi’ olarak adlandırılan devrim gerçekleşmiştir. O dönemde şah olarak bilinen Muhammed Rıza Pehlevi rejimine son verilmiş ve iktidara devrimin de başında olan Ayetullah Humeyni gelmiştir.
Devrimden hemen sonra şeriatın uygulandığı söylenerek birçok yasak getirildi. İran yapısı bu sayede bir kez daha değişmiş oldu. Devrimden sonraki yasaklardan bazıları şu şekildedir; batı müziği ve batılı şarkıcıları dinlemek, kot pantolon ve ona benzer dar giysileri giymek, putperestliği yaydığı düşüncesiyle heykeller ve oyuncak bebekler kullanmak yasaklanmıştır. Bunlar genel uygulanan saçma ve komik yasakların sadece bazıları. Bu yasakların yanı sıra kadınlara uygulanan baskılar ve yasaklar daha da can acıtıcı durumda. Kadınların dans etmesi, tek başına dolaşmaları yasak olduğu gibi politikaya da girmeleri yasaklar içerisinde. Sanatın batı uyarlı bir mecra olduğunu düşündükleri için sanata dair birçok şey yasaklanmış durumda. İran’ın sık sık değişen kültürel yapısına sadece bir örnek daha vermek istiyorum. Devrimden önce İran’da başörtü takmak yasakken devrimden sonra başörtü takmamak yasaklanmıştır. Bu da İran’ın gözle görülür en büyük değişimlerinden biridir.
İran’ın değişim dönemine ufak bir göz gezdirmiş olduk. İran’daki en baskılanan kısım ise kadınlardır. İran’da kadınlar maalesef ikinci plandadır. Erkeklerin bir maşasıymış gibi bir algı vardır. Eğitim öğretim hayatından, giyiniş tarzlarına ve düşünce yapılarına kadar İran’daki kadınlara uygulanan yaptırım kabul edilebilir türden değildir. Geçtiğimiz haftalarda başkent Tahran’da bir insanlık suçuna daha hepimiz şahit olduk. 13 Eylül’de başörtüsü takmadığı gerekçesiyle ahlak polisi tarafından gözaltına alınan Mahsa Amani, polis şiddetinden sonra komaya girerek 16 Eylül’de hayatını kaybetti. Amani’nin ölümünde hemen sonra İran’da ayaklanmalar ve protestolar başladı. Özellikle kadınların ağırlıklı olduğu protestolar İran hükümetinin baskıcı zulmüne karşı devam ediyor. Dünya çapında kınanan bu olay birçok tanınmış simanın desteğiyle de kamuoyunda büyük bir yankı uyandırdı.
İran’ın İslam devriminden sonra değişen yapısı, baskıları ve yasakları beraberinde getirmiştir. Özellikle kadınlar üzerinde oluşan zorbalıklara tüm dünya artık farklı bir bakış açısıyla bakmaktadır. Orta doğunun birçok bölgesinde hak sahibi olduğunu iddia eden ve bu bölgeleri sömüren emperyalist devletlerin bu protestoları fitillemesi de olağan bir durum. Gelecek günlerde İran’daki gelişmeler nasıl yön bulacak hepimiz takip ederek görmüş olacağız.
